Làng Then: Nơi Gìn Giữ Văn Hóa Âm Nhạc Qua Những Cây Đàn Violin

Từ hơn 60 năm qua, làng Then ở xã Thái Đào, huyện Lạng Giang không chỉ nổi tiếng với nghề trồng hoa mà còn trở thành cái nôi của phong trào chơi violin và cello. Hình ảnh những người nông dân xách đàn ra sân đình sau giờ làm việc đã trở thành nét văn hóa đặc trưng của nơi đây.

Khởi Nguồn Từ Đam Mê Âm Nhạc

Nguyễn Quang Khoa, 65 tuổi, là một trong những người giữ lửa cho phong trào này. Sau khi hoàn thành công việc đồng áng, ông nhanh chóng dọn dẹp để kịp giờ tập luyện cùng những người bạn trong làng. Ông Khoa chia sẻ: "Những hôm trời lạnh, thanh niên và người cao tuổi lại tập đàn trong nhà. Nhưng vào mùa hè, tiếng violin và cello át cả tiếng ve, vang khắp làng."

Phong trào học đàn tại làng Then bắt đầu từ những năm 1950 khi ông Nguyễn Hữu Đưa, một nhạc công từ đoàn ca múa nhạc Hà Bắc, mang violin về biểu diễn cho bà con. Ban đầu, ông chỉ dạy cho con mình, nhưng âm thanh du dương của cây đàn đã thu hút sự quan tâm của nhiều người khác. Dù học phí được miễn, giá một cây violon hồi đó lên đến 100-200 đồng, tương đương với một tấn thóc hay gần hai tạ lợn. "Còn một cây đàn cello phải đổi bằng ba con trâu mộng, tương đương với cả gia sản của một gia đình nông dân trung lưu," ông Khoa cho biết.

Những Ngày Đầu Khó Khăn

Ông Khoa là lớp học trò đầu tiên của làng, thời điểm đó mặc dù cuộc sống khó khăn, nhiều gia đình vẫn cố gắng cho con theo học loại nhạc cụ quý tộc này. Các em nhỏ thường phải tập luyện ở những nơi như bụi tre hay cánh đồng, nhằm tránh làm phiền hàng xóm. Thầy giáo sẽ mua nhạc cụ từ Hà Nội, trong khi nhạc lý được giảng dạy theo giáo trình của người Pháp.

Chơi violin không hề dễ dàng, đặc biệt là đối với những người nông dân. Người học cần phải luyện tập rất nhiều để làm quen với các nốt nhạc. "Nhiều học viên khóa đầu đã mất hai, ba tháng chỉ để kéo đàn cho đúng nốt," ông Khoa nhớ lại.

Giai Đoạn Phát Triển Và Suy Giảm

Đến những năm 1960, đội violin làng Then đã nhiều lần đại diện tỉnh Hà Bắc đi biểu diễn và thậm chí được Đài Tiếng nói Việt Nam ghi âm, phát sóng. Năm 1976, họ được mời biểu diễn tại Đại hội Đảng toàn quốc lần IV. Tuy nhiên, sau đó nhiều thành viên nhập ngũ và phong trào gián đoạn.

Giai đoạn 1981-1985, khi nhiều người xuất ngũ về quê, cuộc sống khó khăn khiến phong trào bị đình trệ. Những cây đàn lâu ngày không sử dụng dần xuống cấp. Đến đầu những năm 1990, ông Khoa quyết định khôi phục lại đội đàn violin cũ, mở lớp dạy cho thế hệ sau. "Chúng tôi đã phải chắp vá từ hai hoặc ba chiếc đàn hỏng để có thể chơi được," ông kể.

Sự Phục Hồi Của Đội Đàn

May mắn thay, năm 2007, một quỹ từ thiện Thụy Điển đã đầu tư 70 triệu đồng để củng cố nhạc cụ cho đội văn nghệ làng Then, giúp họ khôi phục hoạt động. Ông Nguyễn Minh Châu, một thành viên kỳ cựu nhớ về cảm giác khó khăn khi trở lại chơi đàn sau nhiều năm xa cách. "Ngón tay cứng, cơ thể đau nhức vì đứng lâu," ông nói.

Mặc dù gặp khó khăn, nhưng ông Châu và những người bạn chưa bao giờ nghĩ tới chuyện bỏ cuộc. Họ tìm thấy hạnh phúc trong việc duy trì phong trào âm nhạc, ngay cả khi phải trải qua những thử thách.

Thành Công Trong Đam Mê

Hiện nay, ông Khoa cùng một số người khác đã thành lập câu lạc bộ violin với 13 thành viên cốt cán, chuyên tập luyện để biểu diễn. Tiền cát-xê cho mỗi buổi diễn dao động từ 7 đến 20 triệu đồng, điều này góp phần tạo nguồn thu nhập cho họ. "Kiếm được tiền từ đam mê cũng là niềm hạnh phúc lớn," ông chia sẻ.

Làng Then còn tổ chức các lớp học đàn miễn phí cho trẻ em. Mỗi mùa hè, có đến 100 em tham gia, học từ 2-3 buổi mỗi tuần. Ông Khoa bộc bạch: "Chúng tôi mong muốn truyền lửa cho thế hệ sau, tiếp nối truyền thống hơn 60 năm của làng."

Tấm Gương Cho Thế Hệ Trẻ

Chị Thùy Liên, 33 tuổi, một nghệ sĩ violin hiện đang sinh sống tại làng Then, đã nghiên cứu âm nhạc chuyên nghiệp trong 14 năm. Chị khâm phục ý chí và quyết tâm của thế hệ đi trước: "Họ luyện tập rất chăm chỉ, bất kể nắng mưa. Họ không ngừng học hỏi và đổi mới, là tấm gương cho chúng tôi noi theo."

Đại diện UBND xã Thái Đào cho biết, làng Then không chỉ nổi tiếng với nghề trồng hoa mà còn với phong trào violin, nơi mà những người cao tuổi trong độ tuổi 60-68 đã đóng vai trò tiên phong. "Việc duy trì phong trào chơi vĩ cầm qua nhiều năm đã tạo nên bản sắc cho thôn Then, khiến người dân các nơi biết đến," đại diện này nhấn mạnh.

Tóm lại

Phong trào chơi violin và cello ở làng Then không chỉ góp phần nâng cao đời sống văn hóa của cộng đồng mà còn gìn giữ những giá trị truyền thống qua các thế hệ. Bằng tình yêu và sự kiên trì, người dân nơi đây đã biến những cây đàn violin thành biểu tượng của hy vọng và sự kết nối trong cuộc sống hàng ngày.